Егор Борисов: “Олохтоох салайыныылар тэриниэхтэрин наада” Булуҥ улууһа айылҕатын дьиктитэ туристары угуйар күүстээх

Россия, ол иһигэр Саха сирин предпринимателлэрин бүгүҥҥү кыһал­ҕалара – солкуобай халбаҥнааһына, ниэп сыаната түһүүтэ, экономическай балаһыанньа чуолкайа суоҕа.

Бизнес – былаастан

өйө­бүллээх хайысха

Россия президенин иһинэн пред­принимателлэр бырааптарыгар боло­­­муо­чуйалаах Борис Титов Са­ха си­ригэр кэлэ сылдьан:“Бизнес диэн – норуот” диэн эппитэ. Ол эбэ­тэр, бизнес олохтоох дьоҥҥо үлэ миэс­тэтин таһаарар, хамнас төлүүр. “Өскөтүн өҥөнү оҥорооччулар на­һаа улахан сыананы быһар буол­лах­тарына, бизнес кыаммакка сабылын­наҕына, дьон до­хуота суох хаалар. Маны өйдүөххэ наа­да”.

Саха сиригэр билигин пред­прини­мательство эйгэтигэр ыытыллар үлэ былаас өттүттэн улахан өйөбүллээх. Ол аата норуот өйөбүллээх. 2015 сыл – предпринимательство сылынан биллэриллэн, бу хайысханы бүччүм тутан, сайыннаран, өссө тэтимирдэн биэрэр сыаллаах үлэ ыытыллар.

Булуҥ улуу­һун предпринима­тельст­­вота сүрүннээн атыы-эргиэн уонна туризм. Кэнники кэмҥэ нэһи­лиэн­ньэҕэ өҥөнү оҥоруу кии­рэн эрэр. Биллэн турар, аҕы­йах нэһилиэнньэлээх сир­гэ, бөһүө­лэк­тэр икки ардыларыгар суол суо­ҕа бизнеһи сайыннарыыга ыарахат­тардаах. Иккис өттүнэн, сөп­төөх­түк дьаһаннахха, туораттан кии­­рэр атын конкуренция суоҕу­нан сайдыахха сөп. Саамай кылаа­бы­найа хаачыстыбалаах уонна дьоҥ­ҥо тии­йимтиэ дьарыгы булуохха наада. Үөһэттэн субсидия, гран­товай өйөбүл усулуобуйалар тэрил­лэллэр. Тиксиигэ анаан пред­принимательствоны өйүүр­гэ анал­лаах тэрилтэ филиала баар.

Предпринимателлэр миэстэтигэр бэ­­йэ дьыалатын тэринэллэригэр ком­муналь­най өҥө, уот иһин төлө­бүр сыа­ната балысхан үрдүгэ хар­гыстары үөс­кэтэрин этинэллэр.

Кырдьык, хоту улуустарга дизель­най электростанциялар үлэлииллэр, ити биллэн турар, элбэх энергияны сиир буо­лан, ороскуотун таһаардахха итин­ник. 

Предпринимательство миниистирэ Екатерина Кормилицина чахчы бу боппуруос олус сытыытык турарын бигэргэтэн, федеральнай бюджеттан, сатанар буоллаҕына толору, эбэтэр аҥар аҥарга, хоту улуустары элект­ричество уотунан хааччыйыыга Борис Титов кэлэ сырыттаҕына көмө көр­дөөбүтэ. Үрдүк сололоох киһи чах­чы итинник сыанаҕа бизнеһи сайын­нарыы ыарахаттардаах буо­­ла­­рын ылыммыта уонна бу боп­пуруоһу ырытан, үөрэтэн көрүөх буол­бута. Онон, предпринимателлэр бы­һаарыы тахсарын күүтэллэр. Би­һиги эмиэ туох эмэ билиннэ да тута иһи­тиннэрии оҥо­руохпут.

“Дьиҥнээх бизнес арыгы

 атыы­тын

хааччахтааһынтан

тох­тообот!”

Аны туран, предпринимателлэр биир саа­май барыстаах эргиэннэри­нэн-кыраадыстаах утаҕы атыылыыл­ларын буоларын аһаҕастык этэллэр. Онон Ил Дархан Егор Борисов но­руотун аһыы утах иэдээниттэн бос­холуур сыалтан ылыммыт кэккэ быһаарыыларын сөпсөспөккө ай­даан бөҕө.“Билигин пиибэни атыы­лаабат буоллахпытына, атын боро­дууктаҕа сыананы үрдэтэргэ күһэл­лэбит. Пиибэ саамай барар табаар­быт. Бу утах суотугар атын бородуукта сыанатын кыччатабыт”, -- иҥин диэн албаһырар ньымаларын кытта туттааччылар баал­лар.  Фе­де­ральнай структураҕа тиийэ үҥ­сүү баар. Ити ыйытыы Борис Ти­тов­ка эмиэ бэриллибитэ. Онуоха боло­муочуйалаах тойон: “Бу нэһилиэнньэ баҕата, өрөспүүбүлүкэ са­лал­тата ол иһин хааччахтааһыны киллэрэр, онон регион бэйэтин бы­һаа­рыыта, онно бырааптаах. Дьиҥ­нээх бизнес арыгы атыытын хаач­чахтааһынтан тохтообот!”, – диэн, быһа-бааччы эппитэ. Онон миэс­тэтигэр уопсастыбаннай Сэбиэттэр уопсастыбаннай хонтуруолу тэри­йэн, арыгыны утары үлэлииргит сокуонунан көмүскэллээх. Сөптөөх бы­һаарыы. Билигин саастаах дьон ыччаппытыгар арыгыны өрө ту­тар дьаллыкпытынан холобур буол­лах­пытына, хайдах да кэнчээри кө­лүө­нэттэн “Иһимэҥ!” диэн бопсор кыах­­пыт суох.

Кырдьык, өйөбүллээх эйгэ

Бизнес дьон интэриэһинэн, олоххо ирдэбилинэнсайдар. Холобур, ту­риз­­мы сайыннардахха, манна сы­һыан­наах оҥорон таһаарыыга биз­нес үлэ­лиэхтээх. Ол аата, бизнес уонна туризм бэйэ-бэйэлэрин кытта ык­­са ситимнээхтэр. Ол инниттэн муни­­ципалитеттар бэйэлэрин ис кыах­тарын туһанан, күүскэ ылсан үлэ­лиэхтээхтэр.

Бу туһунан Ил Дархан Егор Бо­рисов бу курдук этэр: “Биһиги өрөс­­пүүбүлүкэбитигэр атын ре­гион­нартан, тас дойдулартан ту­рис­тар кэлэн үлэлииллэрин, сын­ньанал­ларын сити­һиэхтээхпит. Хо­ло­бур, бизнесмен үлэтинэн кэлэн ба­ран, экстремальнай туризмынан дьа­рык­танан, сынньанан барыахтаах. Оннук сир биһиэхэ эл­б­эх. Сахабыт сирэ хас биир­дии ту­ристка кэрэхсэбиллээх буоларыгар араас механизмы туһа­ныахтаахпыт. Уу диэтэххэ уу, хайа диэтэххэ хайа, ойуур диэтэххэ ойуур, кумах диэтэххэ кумах. Барыта баар.Билигин аан дойду таһымыгар биллэр Өлүөнэ очуостара, Тымныы полюһа, “Хаҥалас” индустриальнай паарка биһиги киэн туттуубут буо­лаллар. Хас биирдии улууска дьо­ҕус уонна орто бизнес баар, сайдар кыахтаах. Муни­ципали­тет­тар барытыгар хайаан да кыттыах­таахтар. Онтон салалта өттүттэн чуол­кай бырайыактары өйүү­бүт, өйүөх­пүт да­ҕаны”.

Манна даҕатан эттэххэ, “2012-2019 с.с. СӨ предпринимательство сай­­дыыта” диэн судаарыстыбаннай бы­рагыраама үлэлиир. Предприни­мательст­воны өйүүр кииннэр, биз­нес-оскуолалар уонна да атын наа­далаах тэрилтэлэр бааллар. 

Онон, улуус салалтата, нэһилиэктэр баһылыктара анал бырайыактары оҥо­­рон, нэһилиэнньэҕит дохуоттаах буоларыгар кыһаллыҥ. Тэрийиҥ, тэ­риниҥ диэн ыҥырабын. Ханна да Булуҥҥа курдук омук дойдуларыттан анаан-минээн туристар кэлбэттэр. Тол­куйдааҥ, тобулуҥ, айылҕаҕыт ура­тытын сөптөөхтүк туһаныҥ.

Полина НИКОЛАЕВА