Бастыҥ иитээччилэр

СтручковаРаисаХристофоровна

Дьокуускайдааҕы иккис нүөмэр­дээх педагогическай учи­лищены  1970 с. бүтэ­риэ­ҕит­тэн ыла Хара-Уулаах нэ­һи­лиэгэр  45 сыл «Тугут­чаан» оҕо уһуйаанын иитээч­читинэн үлэлээн кэл­лэ. Ки­ни айымньылаах үлэ­ни толорон, силигин си­тэ­рэн кэллэ, этэллэрин кур­дук, сааһын тухары ор­­гуйар олох ортотугар, үлүскэн­нээх үлэ үөһүгэр сырытта. Талан ылбыт идэтинэн оҕону иитии­гэ, үөрэхтээһиҥҥэ туох-баар кыаҕын, сатабылын, дьо­ҕурун, муудараһын, сыратын-сылбатын биэрэн, 45 сы­лын үлэлиир. Раиса Христофоровна олоҕу кытта тэҥҥэ хаа­ман, саҥаттан саҥаны иилэ хабан ылан үөрэтэн, ону олоххо киллэрэн  кэллэ. Кини 45 сыл устата оҕо бары өт­түнэн сайдарыгар араас аныгы ньымалары үөрэтэн, үлэтигэр туттан кэллэ. Кини иитээччи быһыытынан сүрүн хаачыстыбалара – куруутун саҥаны көрдөөһүн, тобулуу, олоххо киллэрии, айымньылаах, дириҥ хорутуулаах үлэ, ыарахаттартан чаҕыйбакка инники дьулуһуу.  Ол иһин ки­ни иитиллээччилэрэ билиилэрэ-көрүүлэрэ үрдүгүн, тол­куй­дара тобуллаҕаһын, тыллара-өстөрө баайын, саныыр са­нааларын аһаҕастык этэр дьоҕурдаахтарын бэлиэтиибит. Кини үлэтигэр иитии төрдө төрөппүттэн саҕаланар диэн муудараһынан салайтаран кэллэ.  Туох барыта бас­таан кыраттан саҕаланар. Иитээччи быһыытынан хара маҥ­най­гыт­тан иитэр оҕолоро иллээх, көхтөөх буоларын туһугар үлэ­лиир. Ол үлэтигэр төрөппүттэрин эмиэ үчүгэйдик тү­мэр. Хас биирдии оҕоҕо төрөппүт кыһалҕатын таба кө­рөн, өйдөөн, быһааран биэрэр идэлээх. Үөрэтии-иитии уратыларын өйдөтөн туран, хара маҥнайгыттан төрөп­пүт­тэргэ анал үөрэҕи ыытар.

Раиса Христофоровна туох баар күүһүн, сыратын иитэр-үөрэтэр оҕолоругар анаата. Иитээччи быһыытынан хору­туу­лаах үлэтин төрдө – мындыр өйүгэр, киһи ис туругун, уйул­ҕатын уратытын курдат көрөр талааныгар, үөрэтэр оҕолорун, талан ылбыт идэтин муҥура суох таптыырыгар сытар. Билиини бэйэтэ хасыһан, көрдөөн, умсугуйан үөрэ­тэн ону тулалыыр олоххо баар көстүүнү кытта си­тим­нээн иҥэринэр үөрүйэҕэ, бэйэтигэр үрдүк төһүү буо­лаллар. Иитээччи хас биирдии дьарыга оҕону сиэр-май­гы үрдүк ирдэбилин ылынарга, гражданины иитэргэ туһаайыл­лал­лар. Уһуйааҥҥа үчүгэйдик үөрэтии оскуолаҕа үөрэнэргэ, олох­хо акылаат буолара барыбытыгар биллэр. Онно иитээч­чи сыралаах үлэтэ умнуллубат үтүөлээх.

Киниэхэ үөрэммит, иитиллибит ыччат республика араас муннугар үтүө суобастаахтык үлэлии, айа-тута сылдьал­лар.

Саха  Республикатын үөрэҕириитин туйгуна, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, Саха Республикатын үөрэх­тээһиҥҥэ бочуоттаах ветерана, Булуҥ улууһун бочуоттаах гражданина Раиса Христофоровна күн бүгүн кэнчээри ыччаты үөрэтэргэ, иитэргэ үөрэтэр, иитээччи үлэтэ хаачыстыбалаах буоларыгар бары кыһамньытын уурар. Онон ветеран иитээччигэ олохтон үөрүүнү, оҕоттон тап­талы күн ахсын ыла турарыгар баҕара хаалыаҕын.

ВинокуроваНадеждаГеоргиевна

Хара-Уулаах олохтоох­тору­гар  тулалыыр айыл­ҕабыт  кур­дук ис-иһиттэн кэ­рэ майгылаах, үтүө үлэһит, тө­рөө­бүт дой­дуларыгар  ди­риҥ­ник, чиҥник силис-мутук тар­дан олорор дьоннор эл­бэх­тэр. Бүгүҥҥү кэпсиир ки­һим үгүс саҥата суох мын­дыр, дириҥ санаанан хорутан өй­дөөн-санаан,  төрөөбүт нэ­һи­лиэ­гин ыччата түргэн тэ­тим­нээх олоҕу кытта тэҥҥэ сайдан, кыра, кытыы сир диэн кынчарыллыбакка, бар дьоно туруктаах буоларын ту­һугар туох баар сатабылын, кыаҕын биэрэн туран үлэ­лиир үтүөкэн үлэһит дьахтар – Винокурова Надежда Георгиевна. Мин кини үлэһитин, тулуурун, дьулуурун, киэҥ көҕүстээҕин, дьахтар, ийэ быһыытынан сатаабата суо­ҕун сөҕө, хайгыы, испэр ымсыыра да, холобур да оҥос­то көрөбүн. Үлэтигэр олус бэриниилээх, сатабыллаах, эппиэти­нэстээх, барыга дэгиттэр талааннаах, саха дал­бар хотуна.  Кини  «Тугутчаан» уһуйаан биир бастыҥ үлэ­лээх иитээччитинэн ситиһиилээхтик үлэлиир.  Тыа уһу­йаа­нын оҕото үөрэҕи, билиини ылара ураты. Үөрэтии ньымата эмиэ онно эппиэттиир буолуохтаах. Билиҥҥи иитээччи баһылыыр-көҕүлүүр оруолга буолбакка, оҕоҕо харыс­табыллаахтык сыһыаннаһан, иитээччи Надежда Георгиевна оҕо санаатын көҥүллүк этэр истиҥ эйгэтин үөс­кэтэргэ кыһаллар. Кини этэринэн детсад, иитээччи, тө­рөппүт – бу сүрүн үс күүс биир хайысханы тутуһан үлэ­лиир буоллахтарына ситиһии тахсар диэн бэлиэтиир. Ки­ни иитэн таһаарбыт оҕолоро ырыаҕа, үҥкүүгэ, уруһуйга айар талааннара үчүгэйдик сайдыбытын учууталлар ор­дук биһирээн бэлиэтииллэр. Надежда Георгиевна этэ­ри­нэн талаан киһиэхэ барытыгар баар, ону кэмигэр уһу­гун­нарыахха, сайыннарыахха, көмөлөһүөххэ, барыга ба­ры айымньылаахтык сыһыаннаһыахха наада диир. Си­ти­һиилээх үлэтэ сыаналанан кини Саха сирин үөрэҕин Ми­нис­терствотын, улуустааҕы үөрэх управлениетын бо­чуо­тунай грамоталарынан  наҕараадаламмыта.

Надежда Георгиевна сэргиирэ элбэх, сөбүлүүр дьарыга үгүс. Кини нэһилиэк депутата, дьахтар сэбиэтин чилиэнэ, эбээ­лэр ансаамбылларын уус-уран салайааччыта диэтэх­пинэ сыыспатым буолуо. Дьиэ кэргэн хаһаайката, олус үчү­гэйдик тигэр, астыыр, ыллыыр, баяҥҥа оонньуур. Саҥа рецеп­тэринэн араас сонун аһы астаан, быыстапкаларга эбээн­нии эгэлгэ оһуордаах таҥастары тигэн, сыанаҕа элбэх тэрээһиннэргэ ыллаан, скандинавскай хаамыынан этин-хаанын эрчийэн күн солото суох. Кини нэһилиэк, улуус күрэхтэрин активнай кыттыылааҕа. 2013 сыллаахха Надежда Георгиевна «Воспитатель года» күрэххэ «Пе­дагог-творец» диэн номинацияны ылбыта, Кыайыы 70 сылыгар аналлаах улуустааҕы фестивальга ыллаан лауреат үр­дүк аатын ылбыта.

Надежда Георгиевна таптыыр үлэтин дьиэ кэргэнин кыт­та сатабыллаахтык дьүөрэлии тутан кэлбит кэргэн, ийэ, эбээ быһыытынан үрдүктүк сыаналанар киһи. Киниэхэ, ал­гыстаах иитээччигэ – олоҕу, кэрэни, үлэни таптыыр дьо­һун дьону иитэн таһаарар өссө да айымньылаах үлэни баҕа­ра­бын.

С.Н. Болтунова,

Хара-Уулаах орто оскуолатын учуутала