Сибээс олохтоотулар
Кулун тутар 29 күнүгэр Хара-Уулаах орто оскуолатыгар методическай десант үлэлээтэ. Онно киирдилэр улуус үөрэҕириитин управлениетын үлэһиттэрэ, Арктика гимназиятын учууталлара уонна Таймылыыр орто оскуолатын дириэктэрэ. Десант чэрчитинэн араас консультациялар, "төгүрүк остуол", опыт атастаһыыта буолан ааста. Бэлиэтээн эттэххэ, бу Десаны көҕүлээтэ улуус үөрэҕириитин управлениетын салалтата.
Оскуола коллектива Десаны көрсөргө бэлэмнэнии үлэтин ыыппыта чахчы көстөр. Ол курдук, делегаттары оҕолор үҥкүү нүөмэрдэринэн көрсөн тоһуйдулар, сээдьэҕэ ыҥыран үҥкүүлэттилэр. Ыраахтан кэлбит дьон быһыытынан кыракый кэнсиэри көрөн, делегаттар сынньаммыт курдук сананан, үлэлэрин саҕалаатылар.
Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университеты саҥа бүтэрэн кэлбит эдэр учуутал Туйаара Михайловна биологияҕа 8 кылаас үөрэнээччилэригэр “Сүрүн судаарыстыбаннай эксээмэҥҥэ бэлэмнэнэбит” диэн ааттаах аһаҕас уруок ыытан көрдөрдө.
Салгыы Тиксииттэн кэлбит учууталлар тус-туспа арахсан 9-11 кылаас оҕолоругар консультация уруогун ыытан, сүбэ-ама биэрдилэр. Биологияҕа Н.С. Шагланова үөрэнээччилэри кытары тыыннаах организмнар саарыстыбаларын ырыттылар. “Эһиги оскуолаҕытыттан биологияны биир кэлим экзамеҥҥа (БКЭ) элбэх оҕо талбыт, онон сибээстээн бу предметы өссө дириҥник чиҥэтэн үөрэтиэхтээххит”, – диэн Наталья Серафимовна эттэ. Обществознаниены биир 9 кылаас уонна икки 11 кылаас үөрэнээччилэрэ туттараары талбыттар эбит. Онон Арктика гимназиятын обществознаниетын учуутала Корякина Людмила Иннокентьевна оҕолортон тугу билэллэрин туоһуласта уонна экзамен тестарынан үлэлэттэ. БКЭ боппуруостарын хас биирдиитин оҥордулар уонна ырыттылар. Оҕолор этэллэринэн эмиэ маннык бэлэмнэнэллэр эбит. “Тиэрминнэргит быһаарыытын дьиэҕит истиэнэтигэр суруйан ыйааҥ уонна хас сарсыарда аайы ааҕа, үөрэтэ сылдьыҥ”, – диэн Людмила Иннокентьевна үөрэнээччилэргэ кыракый сүбэтин биэрдэ. Математикаҕа Тамара Дмитириевна Красовская консультацияҕа маастар-кылаас ыытан көрдөрдө. “Оҕолор сөпкө суоттууллар, киһи быһаарарын болҕомтолоохтук истэллэр, өйдүүллэр. Бэйэлэлэрэ интириэстээхтэр”, – диэн хайҕаан санаатын үллэһиннэ.
Эбиэттэн киэһэ учууталлар уопуттарын атастастылар. Хара-Уулаах оскуолатын математика учуутала И.И. Цыпандина оҕолору хайдах үөрэтэрин туһунан кэпсээтэ. Ирина Ивановна үөрэнээччилэри интириэһэргэтэр гына араас холобурдары, ньымалары туттан үөрэтэр эбит. Араас таһымнаах олимпиадаларга кытталларын иһитиннэрдэ. Оскуолаҕа саамай кэрэхсэбиллээх уруогунан «оленеводство” уруога эбит. Онон бу уруок учуутала Р.И. Горохова оҕолору кытта аан маҥнай балыкка, ыстаадаҕа барбыттарын кэпсээтэ. Эрдэ ыстаада, табаһыт олоҕун билбэтэх оҕолор ыстаадаҕа тиийэн табаһыт хайдах үлэлиирин, туттар тэриллэрин көрөн кэрэхсииллэр эбит. Хайдах айылҕаҕа бириэмэ атааралларын, балыкка сылдьыбыт хаартыскаларын слайд көмөтүнэн көрдөрө-көрдөрө кэпсээтэ. Раиса Иннокентьевна бу сыл иккис сылларын ыстаадаҕа бараары сылдьалларын туһунан иһитиннэрдэ.
Бу кэннэ Арктика гимназиятын учууталлара Наталья Серафимовна уонна Людмила Иннокентьевна оскуолаларын олоҕун кылгастык билиһиннэрдилэр. Кинилэр инженерно-техническэй хайысханнан күүскэ үлэлииллэрин, оҕолор сайдалларыгар барытын оҥоро, тэрийэ сатыылларын, оҕону инникитин үчүгэй киһи оҥорон таһаарар сыаллаахтарын эттилэр.
Онон "төгүрүк остуол" бэрт сэргэхтик ааста. Агафья Ивановна: “Наһаа үчүгэйдик көрсүбүккүтүгэр махтанабыт, коллектив үксэ эдэр дьон буолара киһини үөрдэр. Хас кэллэҕим аайы оскуолаҕыт тупсан иһэр, уларыйыы бөҕөнү оҥороҕут, инникитин да маннык таһаарылаахтык үлэлээн!”, – диэн баҕа санаатын этэн туран тэрээһини түмүктээтэ.
Харысхан Попов
Ааптар хаартыскаҕа түһэриилэрэ