Космоска көппүт “Алгыс” кинигэ Ярославскай түмэлигэр төнүннэ

Сыл аҥарын анараа өттүгэр Россия геройа, летчик-космонавт Олег Кононенко Өксөкүлээх Өлөк­сөй “Алгыс” ураты оҥоһуулаах кинигэтин космоска көтүппүтэ. Куйаартан бар дьон иннигэр “Хомус” хоһоону толору ааҕан иһитиннэрбитэ.
Бэс ыйын 24 күнүгэр Олег Коно­ненко 142 хонук космос куйаарыгар бииргэ илдьэ сылдьыбыт кини­гэтин Саха сиригэр аҕалан, Ем. Ярославскай аатынан түмэлгэ анаан бэлэмнэниллибит витринаҕа уурда. «“Россия почтата” көтүү уонна төн­нүү күнүн бэлиэтиир бэчээтэ туруоруллубут Алексей Кулаковскай кинигэтин уонна хаартыскалары бэлэх уунабын. Бу кинигэни «Со­юз ТМА-17М» хараабыл норуоттар икки ардыларынааҕы экипаһа: американскай астронавт Челл Лин­дгрен уонна дьоппуон астро­нава Кимия Юи илиилэригэр туп­путтара», – диэн эттэ кини.

СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэс­сэ­дээ­тэлин 1-кы солбуйааччыта – СӨ Ил Дарханын уонна быра­быыталыстыбатын дьаһалтатын салайааччы Юрий Куприянов киһи-аймах историятыгар киирбит улахан сонун суолтатын бу курдук эттэ: “Олег Кононенко – биһиги космонавпыт! Кини космоска хайаан да Саха сирин аатыттан көтүөхтээх этэ. Тоҕо диэтэххэ, Олег Дмитриевич сахалар судаарыстыбаннай быраа­һын­ньыкпыт күн – бэс ыйын 21 күнүгэр – күн сирин көрбүт. Ыһыаҕы бүттүүн бэлиэтиир буолбуппут 25 сыл буолла. Бу күн алгыс этиллэр. Саха суруйааччыта Өксөкүлээх бар норуотугар үтүөнү баҕарбыт “Ал­гыһа” космоска көттө уонна аан дойду үрдүнэн тарҕанна. Бу Саха сиригэр сүгүрүйүү бэлиэтэ дии саныыбын”. Итиэннэ Олег Ко­ноненкоҕа саха норуотун аатыттан махтанан туран “Эйэни уонна но­руоттар доҕордоһууларын бөҕөргө­түү иһин” диэн СӨ Бочуоттаах Бэлиэтин туттарда.
Бу сахалыы тылынан тахсыбыт маҥнайгы кинигэни космоска кө­түтүү “Сахамедиа” АУо генеральнай дириэктэрин 1-кы солбуйааччы Афа­насий Ноев идеята. Ол хайдах саҕыллыбытын Афанасий Иванович маннык кэпсиир: “Мин ити санаа киирбитигэр бастаан кэргэммин Анастасия Петровнаны кытта үллэстибитим, онтон Людмила Реа­совнаны, Олег Сидоровы кытта көрсөн кэпсэппитим, сүбэлэс­пиппит, коллегам Кирилл Алексеев өйөөбүтэ. Онон түөрт хонук иһи­нэн түөрт устуука ураты кээ­мэйдээх кинигэ “Якутия” ме­диа-холдинг типографиятыгар бэ­чээт­тэнэн, Москва куоракка Олег Ко­ноненко эрчиллэр саалатыгар тириэрдиллибитэ. Биһиги улуу ки­һибит, норуот духуобунай баайын сүмэтин кэриэс гынан хаалларбыт кылаатын өрө тутан ыччаппытыгар тириэрдиэхтээхпит”.
Космонавт бэйэтэ этэринэн, Ли­тература сылыгар кини космоска Лев Толстой “Сэрии уонна Эйэ” романыттан быһа тардыыны уонна “Хомус” хоһоону толору аахпыт. Кинигэни көтүү кэмигэр барытын аахпыт уонна Алексей Кулаковскай киһи хааччаҕа суох сайдыытын туһунан көрүүлэригэр ытыктабыл үөскээбитин кэпсээтэ.
Суруйааччы сиэнэ, филология наукатын кандидата Людмила Ку­лаковская бу бырайыак тула са­наатын маннык үллэһиннэ: “Манна түөрт көлүөнэ Кулаковскайдар кэ­лэн олоробут. “Хомус” хоһоон киһи аймах үөһэттэн айыллыбыт өйүн-санаатын баайа. Күн-дьыл аастаҕын аайы бу улахан сонун суолтата өссө дириҥиэ, атын өйдөбүллэри биэриэ. Мин Олег Кононенконы космоска көтөрүгэр аар тайҕаҕа соҕотох сылдьар сахаҕа майгыннаппытым. Оннук киһини сахалар “куйаар киһитэ” диэн ааттыллар. Ол аата саха олоҕо куйаары кытта ыкса сибээстээх. Биһиги эһэбит эмиэ куйаарга тиийэн онно айымньытын күүтэрин билэбин. Ол иһин Олег Дмитриевиһы телевидениенан кө­рө олорон, эһэбэр илдьит ыыта­рым“Көмөлөс, кинигэҕин ыл” дии­рим. Кини ону ылыммыта, ол иһин бу эһиэхэ барыгытыгар махтанар. Бу үчүгэй”.
Россия геройа Олег Кононенко кэргэнин Татьяна Михайловнаны уонна оҕолорун Андрейы, Али­саны кытта Ил Дархан Егор Бори­сов ыҥырыытынан Ыһыахха ыал­дьыттаатылар.

Тэрээһин кэннэ Олег Коно­ненконы көрсөн, бу тэрээһин кини тус олоҕор суолтатын ыйыттым:
– Мин Россия гражданинабын. Дойдум патриотабын. Миэхэ саха норуота маннык улахан дьыаланы итэҕэйбититтэн чахчы киэн туттабын. Бу мин олохпор эмиэ сүҥкэн өйдөбүл. Ол иһин Саха сирин олохтоохторугар мах­танабын. Манна үһүс сырыым уонна хас кэллэҕим аайы олохтоох норуоту, өрөспүүбүлүкэни сөбү­лүүрүм күүһүрэн иһэр. Ол иһин бу сырыыга дьиэ кэргэммин ил­дьэ кэллим. Кинилэр эмиэ Саха сиригэр кэлэллэрин олус долгуйа күүппүттэрэ. Билигин олус үөрэ сылдьаллар.
Мантан инньэ сотору-сотору кэ­лэр буолуохпут. Ааспыт сырыыга оскуолаларга, университекка сыл­дьы­бытым. Онно оҕолор, усту­дьуон­нар космоска интэриэстэрэ ула­ханын билбитим. Онон Саха сирин ыччата ракета-космос эйгэтин тутуһалларыгар тугу эмэ оҥоруохха сөп дии санаатым. Биһиги бары Рос­сия чахчы космическай держава буоларыгар туруулаһыахтаахпыт.

Полина Николаева
Дмитрий Семенов хаартыскаҕа түһэриитэ