«Јбµгэм солообут суолунан»
Мин хос-хос эґэм манна
суолу арыйбыта
Кітін кэлэрбэр бастакы санаам Лаптевтар муораларын кірібµн диэн этэ. Онтум туолла. Ґіґэттэн кірдµм, наґаа астынным, кырдьык да ураты айыл±алаах дойдутун тута сэрэйдим. Онтон урукку іттµгэр Тиксии туґунан манна сулууспалаабыт уолаттар кэпсээннэриттэн истэн билэрим. Бары да маннаа±ы сир-дойду уратытын, дьоно-сэргэтэ атын айыл±алаахтарын, олус µчµгэй дойду буоларын кэпсээччилэр. Ону илэ харахпынан кірін итэ±эйдим.
Былыыр-былыр манна бастаан нуччалар кэлиилэригэр, бу диэки тоІ уустар олохсуйан олорор кэмнэригэр, мин хос-хос эґэм, 17 µйэтээ±и кырдьа±ас бу диэки сирдьитинэн кэлэ сылдьыбыт эбит. Ол туґунан кинигэ±э кытта сурулла сылдьар. Онон биґиги тірдµбµтµн тірµттээбит эґэбит сирдьитинэн сылдьыбыт, ібµгэлэрим таарыйан ааспыт сирдэригэр µктэнэммин олус долгуйдум уонна µірдµм. Ґчµгэй дойду эбит. Бµгµн хайа±а тахса сырыттыбыт, муораны кірдµбµт, чыпчаалга тахса сырыттыбыт. Салгынныын ураты, ити муора салгына буолан ини. Мин билигин олохсуйан олорор Дьокуускай куоратым, тіріібµт дойдум Сунтаарым салгыннара эмиэ атын.
Олус култууралаах эбиккит
Кэнсиэр иннинэ ханнык ба±арар артыыс «Дьон кэлиэ дуо?» диэн ыйытык бэринэр. Ол сиэринэн кэнсиэр иннинэ сала диэки іІіс гынан кірбµтµм – дьон бі±і мустубут. Онтон наґаа µірдµм, долгуйдум уонна толкуйдаан-толкуйдаан баран «Јбµгэм алгыґа» диэн ырыанан кэнсиэри са±алаатым. Истээччи, кірііччµ элбэ±э, бол±омтолоохтук истэллэрэ олус бэрт. Онно±ор кыра о±олор бол±ойон иґиттилэр, биир до о±о айдаарбата. Онтон бэйэм наґаа астынным. Сорох кыттыбыт сирбэр дьоннор наґаа айдаараллар, манна культура баар эбит дии санаатым. Культура диэн ол аата концеры ійдіін истэллэрэ, кіріллірі, ылыналлара буолар. Ыллыы туран ата±ым тібітµгэр турдахпына, ол аата µчµгэйдик ыллаабыппын диэн буолар (кµлэр-авт.) ХаллааІІа кіппµт курдук сананабын.
Биґиги биир дойдулаахпытын Саинаны билэр
Саинаны ырыаґыт быґыытынан билэн бі±і буолла±а. БулуІун туґунан куруук кэпсиир, онтон тірµттээхпин, ол иґин хотугулуу таттарыылаахпын диирин истээччибин. Дойдутунан чахчы да киэн туттуон туттар эбит.
Бэйэм туспунан билиґиннэрэр буоллахха
Аатым Бииктэр, а±ам аата Кістікµµн, араспаанньам Уйбаныап. Бэйэм Сунтаартан сылдьабын, онно улааппытым, ол иґин Сиэйэ уола диэн аат ылыммытым. Билигин каарта±а кірдіххµнэ Шея диэн сыыґа суруйаллар, туруору тылбаас курдук, дьиІэр Сиэйэ диэн тыл хас да ійдібµллээх. Холобура, манна сорохтор билэллэрэ, ыллыыллара буолуо: «Сиэйэ, сиэйэ, ґуруйа, ґуруйа» диэн. Иккиґинэн, таба хаайар кµрµітэ-хаґаата диэн курдук. Ґсµґµнэн, µрдµккэ-µчµгэйгэ туттуллар тыллар эбит. Онон бары іттµнэн µчµгэй суолталаах бэлиэ тыл буолар. Элбэх альбомнаахпын, бастакы альбомум 2009 сыллаахха тахсыбыта, бастакы сольнай концерым 2009 буолбута, иккис концерым 2011, µсµґµм быйыл буолбута. Музыка эйгэтигэр бириэмийэ бі±і баар, мэтээллэрдээхпин, ити эрээри ону наґаа чопчулаан туран ааттаппаппын. Сахалыы сиэринэн харыстанабын. Бэйэм саха тыла µірэхтээхпин, филологпын, учууталбын, ол гынан баран бу ыллыы сылдьабын, музыкальнай µірэ±им суох. Айыл±а хайдах биэрбитинэн ыллыы сылдьабын. Мин дьиІинэн олох кырабыттан ыллыыбын, оскуолаттан, ол гынан баран идэтийэн дьарыктаммытым 2006 сыллаахтан.
Талаан арыллыытыгар тус санаа
Айыл±ам, алааґым ииппит киґитэ буоларым быґыытынан, талаан диэн баарыгар саІа итэ±эйэн эрэбин, онтукабын сіпкі тайаммыппын дуу диэн ээр-сэмээр саныыбын. Кэмсиммэппин уонна талааммын сіпкі туґана сылдьарым µчµгэй эбит дуу диэн саныыбын. Сібµлµµр µлэбинэн µлэлиирим µчµгэй эбит. Аркадий Михайлович Алексеев этэринэн, талаан а±ыйах, онон сайыннарыахтааххын. Хаалан хаалар талаанннар элбэхтэр диир, ол кырдьык эбит. Улуустарга элбэх талаан арыллыбакка хаалан хаалар, ол баар суол. Ол талааннары булан, истэн, кірін арыйар, суолларыгар сирдиир дьон эмиэ наадалар эбит.
БулуІнарга ба±а санаа
Дьону-сэргэни сібµлээтим. Јссі да кэлэ туруо±ум, кыах баарынан диэн санаа±а кэллим. Дойдута µчµгэйэ бэрт эбит, ол иґин дьоно µчµгэйдэр. Айыл±а±ыт µчµгэй. Олус элэккэй, ыалдьытымсах эбиккит. Махталбын биллэриэхпин ба±арабын, табылынна±ына аны саас кэлэ сылдьыбыт киґи диэн былааннанным улууґу барытын хабардыы, онон кірсµіххэ диэри диибин. Биири бэлиэтиэхпин ба±арабын – улахан театр наада эбит. Бу барыта киґи духуобунай іттµнэн сайдарыгар, сэргэхсийэригэр олус наадалаах дии саныыбын.
Ульяна Баланова, Полина Николаева,
автор хаартыска±а тµґэриитэ