Улууска Аҕалар сэбиэттэрэ тэриллиэ

Аҕа оруола ийэни кытта тэҥҥэ үрдүк миэстэҕэ турар. Кини эмиэ оҕолорун иитиигэ улахан олук уурар. Аҕа оҕоҕо ийэ кыайбат өттүгэр күүстээх илиитинэн көмө буолар, сүбэ-ама биэрэр. Бэйэтинэн холобур буолан бэрээдэккэ, үчүгэйгэ үөрэтэр аналлаах. Саха сирин президенин Ыйааҕынан 1999 сыллаахха олунньу 15 күнүгэр муус устар маҥнайгы өрөбүл күнүгэр "Аҕа күнэ" бэлиэтэнэр буолбута. Билигин өрөспүүбүлүкэҕэ 269 аҕа сэбиэтэ тэриллэн үлэлиир.

Дьокуускай куоракка муус устар 5-6 күннэригэр аҕалар II сийиэстэрэ “Аҕа – бөҕө дьиэ киэргэн сүрүн киһитэ, дьиэ кэргэн – бөҕө судаарыстыба сүрүнэ!” диэн девизтаах ыытыллыа. Бу бэлиэ күн чэрчитинэн бары улуустарга төгүрүк остуоллар, форумнар уонна да атын таһымнаах мероприятиелар буола тураллар. Тиксиигэ кулун тутар 31 күнүгэр Култуурнай-спортивнай комплекс саалатыгар “Аҕалар форумнара” үрдүк таһымҥа буолан ааста.

Буолан ааспыт форумҥа маннык дакы­лааттар истилиннилэр: баһылык бас­такы солбуйааччыта Николай Асаев "Роль отца Булунского района", элбэх ха­йысхалаах лицей дириэктэрэ Василий Баланов "Роль профессионального образо­вания в современных условиях", улуус нэһилиэнньэтин социальнай харалтаҕа уонна үлэҕэ управлениетын салайааччыта Чо­куур Капитонов "Законодательное обес­печение государственной поддержки семьи", дьарыктаах буолуу киинин ди­риэктэрэ Егор Данилов "Занятость и безработица население. Проблемы и перспективы", улуус дьаһалтатын сүрүн специалиһа Милославский Владимир, киин балыыһа нарколог бырааһа Егор Никитин, полиция участковайа Григорий Голубев, Булуҥнааҕы “Арассыыйа ийэ­лэрэ” салаатын  бэрэссэдээтэлэ Зоя Сви­нобоева, биэс оҕолоох аҕа Афанасий Андросов уонна бэтэрээннэр сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ Марфа Филиппова.

Бу кэпсэтиигэ аҕаҕа, эр киһиэхэ сы­һыаннаах бары хайысха тула кэпсэттилэр. Ол курдук, уолаттар доруобай, туһалаах дьон буола улааталларыгар үлэ барыан наадатын бэлиэтээтилэр. Дойду үрдүгэр эр киһи олоҕун уһуна дьахтартан кылгаһын статистика көрдөрөрүн эттилэр. Хаһан баҕарар чөл олоҕу тутуһуохтаахпытын, быраастартан тутулуга суох бэйэбит доруобуйабытын көрүнүөхтээхпитин уон­на дьиэ кэргэммитигэр холобур буолар аҕа буолуохтаахпытын аҕаларга туһаайан эттилэр. Бөҕө дьиэ кэргэн көмөлөрүнэн нэһилиэктэр, өрөспүүбүлүкэ, судаарыстыба сайдарын улуус баһылыгын бастакы солбуйааччыта эттэ. Манна сыһыары тутан улууспутугар бүтэһик сылларга толорута суох дьиэ кэргэн үксээбитэ этилиннэ.

Көхтөөх аҕалар күүстэринэн нэһи­лиэктэри тупсарыыга балай да үлэ барбыт, онтон да атын үлэлэргэ үрдүк таһаарыылаах хамсаныы ыыппыттар. Билигин да үлэ күөстүү оргуйар. Ол курдук, нэһилиэк киэҥ туттар аҕа баһылыктарын ааттаатылар: Захаров Михаил Николаевич, Алексеев Юрий Всеволодович – Таймылыыр, Бурцев Василий Иванович, Ачикасов Николай Николаевич – Быыкап, Андросов Дмитрий Петрович, Попов Сергей Викторович – Күһүүр, Стручков Андрей Андреевич, Старостин Софрон Николаевич – Намыы, Слепцов Иннокентий Васильевич – Сиик­тээх, Семивеличенко Андрей Петрович, Маркевич Николай Иванович, Мырсанов Анатолий Юрьевич уонна да үгүстэр.

Форум ыҥырыылаах ыалдьыттарыгар Арктикатааҕы гимназия 2 кылааһын үөрэ­нээччилэрэ ырыа ыллаан бэлэх уун­нулар. Маҥнайгы тылы кэлбит аҕаларга Тиксиитээҕи Серафимо-Никольскай цер­ковь аҕабыыта Дионисий тыл эттэ. Аҕа киһи оҕолоругар үлэм элбэх диэн куотум­макка, иитиигэ көмөлөһүөхтээх, ыччатыгар болҕомтотун ууруохтаах. Христианскай итэҕэл үгэһинэн, оҕо аҕатын уонна  ийэтин биир сыалайдык көрөр, хаһан даҕаны араарбат. Онон дьон арахсыыта оҕо хараҕын көрүүтүнэн мээнэ сүтэн-оһон хаалбат, сүрэҕэр хара мэҥ буолан хаалан хаалар эбит. Аҕалара суох улааппыт оҕолор “Аҕа” диэн тылы билбэккэ улааталлар уонна оскуолаҕа бараннар бииргэ алтыһар оҕолоруттан ити тылы истэн уйулҕалара айгырыан сөп. Православнай церковька сүрэхтэммит дьон арахсыы диэни билбэттэр, биир сыалай буолалларын Дионисий аҕабыыт кэпсээтэ. “Мин бэйэм эмиэ дьиэ кэргэннээхпин, оҕолордоохпун. Сулууспабыттан үлэлээн кэллэхпинэ, улаа­тан эрэр оҕолорбун кытта киинэни тэҥҥэ көрсөбүн уонна бэйэбиттэн холобур аҕалан кэпсиибин”, – диир Дионисий. Тыл этэн бүтүүтүгэр кини форумҥа кэлбит аҕалары санааларын, уопуттарын бэйэ-бэйэлэрин кытта үллэстэргэ, көмөлөсүһэргэ ыҥырда. Дионисий аҕабыыт бэрт үчүгэйдик тии­йимтиэтик, олоххо саамай наадалааҕы эппитэ.

Үс оҕолоох эдэр ыал аҕата Василий Ми­хайлович үөрэтэр устудьуоннарын кыт­та устубут кыра видеоларын көрдөрөн сэргэхситии таһаарда. Чокуур Иванович тэрилтэтэ маныаха сыһыаннаах сокуоннары уонна туох көмөнү оҥорорун билиһиннэрэн кэпсээтэ. Егор Хрисанфович сылга төһө киһи учуокка турарын, үлэтэ суох дьоҥҥо ыйга төһө төлөнөрүн уонна үлэ туһунан иһитиннэрии оҥорбута. 2017 сыллаахха бөдөҥ промышленнай предприятиеларга үлэ миэстэтэ баарын эппиттэр, баҕалаах дьон онно үлэлии баралларыгар киин көмөлөһөрүн эппитэ. Киин балыыһа үлэһитэ Егор Викторович слайд көмөтүнэн аҕаларга аналлаах иһитиннэрии оҥорбута. Булуҥҥа төһө киһи учуокка турарын, арыгылааһыҥҥа ылларбытын эппитэ. Аҕа киһи иһэр-аһыыр буолла даҕаны дьиэ кэргэн тутула ыһыллара биллэр. Күүстээх санааны ылан куһаҕан дьаллыктан арахсыахха наада. Билэр дьоҥҥутун наркологическэй отделениеҕа аҕалалларыгар уонна кинилэри төһө кыайалларынан эмтииллэрин ыҥырда. Полиция участковайа Григорий Николаевич нэһилиэктэргэ арааһынай буруйу оҥоруу, сокуону кэһии тахсыбатын туһугар норуот дружинатын тэрийэргэ этии киллэрбитэ. Булуҥнааҕы “Арассыыйа ийэлэрэ” салаатын  бэрэссэдээтэлэ Зоя Николаевна бырааһынньыгынан эҕэрдэлээбитэ, саҥа тэриллэн үлэлиэхтээх аҕалар сэбиэттэригэр үлэ таһаарылаахтык барарыгар эрэнэрин биллэрбитэ. Тиксиитээҕи маҥнайгы нүө­мэрдээх оскуола учуутала, биэс оҕолоох аҕа баһылыга Афанасий Андросов “Ыал аҕатынан” диэн ааттаах сахалыы тылынан дакылаат аахпыта. Марфа Филиппова сахаларга мындыр этии баарын эппитэ – “Эр киһи дьиэ кэргэн өҕүллүбэт өһүөтэ, айгыраабат акылаата, эрэллээх эркинэ”. Ол аата "аҕа" диэн тыл мээнэ боростуой тыл буолбатаҕын этэр ис хоһоонноох этии буолар. Кини бары аҕаларга “Арҕаһыттан тэһииннээх айыым дьоно, көхсүттэн көнтөстөөх күнүм дьоно, айыы тыыннаах, амарах санаалаах, алаһа дьиэ аҕа баһылыктара, эккит-хааҥҥыт чэгиэрдин, өйгүт-санааҕыт үрдээтин, куккут-сүргүт бөҕөргөөтүн, кыах-күүс үксээтин, уруй-туску, уруй-айхал!” диэн алгыс тылынан этиитин түмүктээбитэ.

Форумҥа улууска аҕалар сэбиэттэрин уонна өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллыахтаах аҕалар сийиэстэригэр бэрэстэбиитэллэри таларга быһаарыстылар. Манна кэлээччи, кыттааччы дьон бэйэлэрин санааларын этиммиттэрэ уонна Аҕалар сэбиэттэригэр кандидаттар ааттарын ааттаабыттара. Ол курдук, аҕалар сэбиэттэрэ тэриллэрин аҕыйах бириэмэ иһигэр улуус дьаһал­татын дьиэтигэр быһаарыахха диэн түмүк оҥорбуттара. Форум түмүгэр Тик­сии көхтөөх аҕаларын чиэстээһин, наҕа­раадалааһын буолбута. Дьиэ кэргэҥҥэ уонна оҕоҕо социальнай көмөлөһүү салаатын ди­риэктэрэ Татьяна Асаева кыра саастаах оҕолор уруһуй куонкуруһугар кыттыыны ылбыт­тарын иһин грамота туттартаабыта.

Харысхан ПОПОВ

Ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ