Булуҥ ыччата кэскили түстүүргэ бэлэм
Сааскы сылаас күннэргэ Тиксии бөһүөлэгэр “Кэскили биһиги түстүүбүт” диэн ааттаах эдэр ыччат форума буолан ааста. Манна улуус эдэр ыччата түмсэн, нэһилиэктэригэр түмсүүлэрэ тугу үлэлиирин-хамсыырын сырдаттылар уонна араас спортивнай, култуурнай тэрээһиннэргэ бэйэлэрин күүстэрин холоннулар. Бэлиэтээн эттэххэ, бу эдэр ыччат форума Тиксиигэ аан маҥнайгытын ыытылынна, былырыын форум Күһүүр нэһилиэгэр буолан ааспыта.
Муус устар 20-тэн 22 күннэригэр ыччакка анаан ыытыллыбыт форумҥа улуустааҕы дьаһалта ыччакка политикатыгар, спортка уонна туризмҥа салаата, култуура уонна духуобунай сайдыы управлениета араас хабааннаах умнуллубат тэрээһиннэри үрдүк таһымҥа тэрийэн ыыттылар.
Форум бастакы күнүгэр култуурнай-спортивнай комплекс дьиэтигэр күн аҥарыгар “Билиҥҥи ыччат: кыһалҕалар уонна инники кэскил” диэн ааттаах төгүрүк остуол буолла. Кэпсэтии түмүгүнэн түмсүүлэр национальнай үгэстэргэ, спортивнай көрүҥнэргэ болҕомто ууралларыгар, улууска эдэр ыччат үлэлээх буолуутун тэрийэргэ уонна туризм хайысхатын сайыннарарга диэн быһаарыныыга кэллилэр.
Күн иккис аҥарыгар бөһүөлэк уонна нэһилиэктэр хамаандалара волейбол оонньоон кииристилэр. Тиксии хамаандата бу спорт көрүҥэр барыларын бэрт эрэллээхтик хотон, кыайыылаах аатын ылла. Хамаанда оонньооччулара: Евгения Моисеенко, Шораана Доржу, Надежда Дмитриева, Жаргал Токтохоев, Иван Селиванов, Денис Абрамкин.
Спорт хайысхатыгар үлэлэһэр дьон анаан-минээн саха норуотун национальнай көрүҥүн – мас тардыһыытын – күрэхтэһии быһыытынан киллэрбиттэрин чорботон бэлиэтиэххэ наада. Күрэхтэһии уопсайа түөрт ыйааһын категориятынан арахсан ыытылынна. Ол курдук, эр дьоҥҥо: 65 киилэлээхтэргэ Степанов Сергей бастыҥынан ааттанна; 75 киилэҕэ Тиксии хамаандатыттан Иннокентий Корякин; 80 киилэлээхтэргэ быйылгы “Манчаары оонньууларыгар” кытта бараары сылдьар Иван Селиванов тэҥнээҕин булбата уонна бу көрүҥҥэ 80-тан үөһэ киилэни баттыыр эр дьоҥҥо Тиксии ааттааҕа Василий Соловьев кыайыылааҕынан таҕыста. Кыргыттарга: 60 кг – Надежда Мутина; 70 кг – Кыыдаана Горохова уонна 80 киилэттэн үөһээ Мария Слепцова бастыҥ буоллулар.
Сүүрүүгэ 1000 м уолаттарга быһый атахтааҕынан Тиксииттэн Жаргал Токтохоев буолла. Кыргыттарга 400 м Анна Винокурова барыларыттан үчүгэй бириэмэни көрдөрөн, Бороҕон хамаандатыгар наадалаах очукуону аҕалла.
Култуура хайысхатыгар киирдэххэ, ыалдьыттарга уонна олохтоох дьоҥҥо улуус култууратын салалтата “Хотугу чөмчүүк таас” диэн кэрэ аҥаардарга аналлаах күрэх ыытта. Кэрэ кыргыттар күрэхтэригэр нэһилиэктэр саамай киэҥ туттар, барытыгар талааннаах кыыстарын кытыннардылар. Бу куонкурус дьон болҕомтотун тарта. Хара-Уулаах нэһилиэгиттэн сылдьар Виолетта Стручкова быйылгы 2017 сыл “Хотугу чөмчүүк таас” ааты ылыан ылла. Кыттааччылар уонна көрөөччүлэр күрэх түмүгүттэн бары астынан, үөрэн-көтөн тарҕастылар.
Форум бүтэһик күнүгэр улуус ыччата тоҕуоруһа мустан, лидер Александра Федорова салайааччылаах параадтаан ньиргиттилэр.
Бу күн түмүктэри иһитиннэрэр, хамаандалары чиэстиир бырааһынньыктааҕы кэнсиэр буолла. "Айхал" этнокултуурунай кииҥҥэ улуус ыччата биир сомоҕо буолан ырыа ыллаан эйээрдэ, үҥкүүлээн битийдэ. Бу күн сыанаҕа ырыа эйгэтигэр саҥа ааттар таҕыстылар.
“Быыкап хамаандатын нүөмэрдэрин олуһун сэргээн көрдүм, иһиттим. Ол курдук, Вадим Моисеев, Юлия, Снежана Мухоплевалар вокал өттүтүнэн олус күүстээх куоластаахтарын бэлиэтээтим. Ону таһынан Хара-Уулаахтан Айтал Попов диэн ырыаһыт уолу өйүөххэ, таһаарыахха наада эбит диэн көрдүм. Кини бэйэтэ айбыт ырыатын Тиксии дьонугар ыллаан сүрэхтээтэ. Уопсайынан эттэххэ, эдэр ыччат араас ырыалары ыллаан, үҥкүүлэри үҥкүүлээн, сыаҥка көрдөрөн ааспыт киэһэни көҕүлүттэн тутта”, – диэн култуура управлениетын салайааччыта Ольга Победовна санаатын үллэстэр.
Улуустааҕы эдэр ыччат форумун түмүгүнэн кыайыы кубога Тиксиигэ хаалла, иккис миэстэҕэ Быыкап хамаандата, үһүс бочуоттаах миэстэҕэ Бороҕоттор таҕыстылар.
Бороҕон ыччатын лидерэ, былырыыҥҥы “Хотугу чөмчүүк таас” күрэх кыайыылааҕа Анна Винокурова:
– Хас сылын аайы эдэр ыччаты маннык түмэллэрэ наһаа үчүгэй. Ол эрээри, тэрээһиннэр, ханна баҕарар буоларын курдук, өссө да ситэтэ суохтар диэхпин баҕарабын. Холобура, дьүүллүүр сүбэҕэ аҥаардас Тиксии эрэ бөһүөлэгиттэн ылбакка, бары нэһилиэктэртэн биирдии бэрэстэбиитэли киллэрбиттэрэ буоллар, олус үчүгэй буолуо эбит. Манна ис иһигэр киирдэххэ, сөбүлэспэт өрүттэр элбэхтэр. Хас биирдии киһи араастык толкуйдуур буоллаҕа. Кэлэр сылларга бу сыыһалар көнүөхтэрэ диэн эрэнэбин.
Эдэр ыччат форумугар кытта кэлэрбитигэр эрдэттэн бэлэмнэнии үлэтэ күүстээхтик барбыта диэн этиэххэ наада. Биһиги хамаанда иккис миэстэҕэ эрэнэн кэлбиппит даҕаны, ол туолбата. Ким ордук бэлэмнээх, күүстээх кыайда диэн этэбин. Саамай күүтүүлээх “Хотугу чөмчүүк таас” күрэх үрдүк таһымҥа ааста. Кыргыттар бары үчүгэйдик кытыннылар, тэрээһин тутулугар улахан уларыйыылар киирбэтэхтэр.
Бэйэбит нэһилиэкпит саастаах дьонугар, соҕотох олорор ытык кырдьаҕастарбытыгар куруук күүс-көмө, дурда-хахха буолабыт. Ол курдук, кинилэргэ мастарын мастаан, муус тиэйэн, кыстыкка киирэргэ бэлэмнээн биэрэбит. Маны барытын бэйэбит ис сүрэхпититтэн оҥоробут.
Улуус ыччакка политикатын, спорт уонна туризм салаатын салайааччыта Александра Федорова:
– Под моей организацией это первое мероприятие. Поэтому мне не с чем сравнивать. Кажется все прошло как и планировали. Главное, все остались довольными. В моем понимании форум молодежи - это игра. Поэтому, если были какие-то ошибки, будем исправляться. Теперь я уже знаю какие моменты в будущем нужно поправить.
В общем, все хорошо прошло, и круглый стол, и спортивные соревнования, и культурные мероприятия. В следующем году планируется провести в Таймылыре.
Пожелаю молодым людям всегда оставаться сплоченными, ведь молодежь – это одна большая семья.
Харысхан ПОПОВ
Фото автора