Улуус сайдыытыгар Арктика Сыла олук ууруо
2014 сылы Тиксии бөһүөлэгин олохтоохторо ааспыт сылларга холоотоххо сылаас дьиэҕэ, маҕаһыыннарга даҕаны ас-үөл арааһа атыыга баар буолан (төһө да сыаната ыараханын иннигэр) харчылаах эрэ буол атыылаһан бырааһынньыктааҕы маанылаах остуоларыгар хотойорунан уурунан үөрэ-көтө көрүстүлэр. Айылҕабыт барахсан сылаас тыынынан угуттаан сэтинньи-ахсынньы ыйдарга ичигэс күннэр тураннар дьон санаатын ордук өрө көтөхпүтэ. Саҥа дьыл кэннэ халлааммыт тымныйан Тиксии-3 бөһүөлэгэр саахал тахсан ол эбэтэр тохсунньу 10 күнүгэр Нееловскайга ууну хачайдыыр насос алдьанан хочуолунайга уонна дизельнай станцияҕа тымныы уу тиийээһинэ тохтоон республикаттан тохсунньу 13 күнүгэр спецрейсынан саахалы туоратыыга биригээдэ кэлэн үлэлии сылдьар. Бу туһунан “Арктика Майааҕа” хаһыат тохсунньу 16 күнүнээҕи 3-үс нүөмэрдэригэр сиһилии суруллубута.
Үүммүт 2014 сыл Саха сирин президенын ыйааҕынан Арктика Сылынан биллэриллэн республикабыт салалтата Арктика Сылыгар ыытыллыахтаах мероприятиялар былааннарын бэлэмниир. Былаан ылынааһынын түргэтэтии боппуруоһун президеммыт Егор Борисов хонтуруоллуур. 2013 сыл ахсынньы 25 күнүгэр Егор Борисов бырабыытылыстыба уонна олохтоох дьаһалталар баһылыктарын кытта көрсүһүүтүгэр ааспыт 2013 сыл түмүктэрин этэн туран үүнэр сыл Арктика Сылынан биллэриллэр, хоту улуустарга болҕомто ууруллара хайаан да наадалааҕын ыйбыта.
Булуҥ улууһа республика уон түөрт арктическай улуустарын иһигэр киирсэр. Улууспутугар ордук Тиксии бөһүөлэгин олохтоохторо 2000 сылтан саҕалаан ититэр систиэмэ, хочуолунай саахалланыыларын түмүгэр олохтоохтор араас кыһалҕалары көрсүбүттэрэ. Ааспыт сыл олунньу ыйыгар Тиксиигэ хочуолунай саахалланан дьиэ-уот ититэр системалара тоҕута баран олорор усулуойа суоҕуттан аймахтаахтар билэр дьонноохтор бөһүөлэктэргэ, Дьокуускай куоракка тиийэ барыталаабыт түгэннэрэ тахсыбыттара. Манна республикабыт президенэ, бырабыытылыстыбата суһал көмөнү оҥорон саҥа хочуолунай тутуллан үлэҕэ киирэн, ону таһынан итии-тымныы уу барар турбалара уларытыллан бу тохсунньу ыйга түспүт аан туман тымныыларга дьиэлэрбит улаханнык тымныыга бэриммэккэ хас төгүл тоҥууну- хатыыны туораабыт сүрэх бааһа буолбут Тиксии олохтоохторо өрө тыынныбыт.
Булуҥ оройуона 70-80 сылларга атыы эргиэн¸суол-иис, дьиэ-уот тутуутугар саха сирин киин оройуоннарын ол кэмнэрин тэҥнээн көрдөххө сайдыыта быдан харахха быраҕыллара. 90-с сылларга элбэх ыһыллыы-тоҕуллуу түмүгэр чуолаан Тиксии бөһүөлэгэр элбэх дьиэ-уот быраҕыллан, оройуон социальнай-экономическай сайдыытыгар улахан тирэх буолар тэрилтэлэр сабыллан ( холобура Арктическай пароходства) инники диэки хардыылар харгыстаммыттара.
Бу үүммүт 2014 сыл Арктика Сылынан биллэриллибитэ биһиги уһук хоту улуус олохтоохторугар үрдүк үөрүүнү аҕалла, аҕыйах ахсааннаах норуоттар инники сайдыыбытыгар улахан сабыдыаллаах буолара саарбаҕа суох, манна эбии Россия үрдүнэн 2014 сыл Культура сайдыытын Сылынан биллэриллэн саха норуотун төрүт культурата өссө үрдүк таһымҥа тахсыытыгар уонна бастакы президеммит Михаил Николаев көҕүлээһининэн ылыллыбыт “Музыка барыбытыгар” саҥа бырайыак олоххо киириитэ оҕолорбут сайдыылаах, духуобунай баай дьон буолан тахсыыларыгар олук буолара чахчы.
Ааспыт 2013 сыл дойду үрдүнэн Айылҕа харыстабылын , республикаҕа Тыа сирин сайдыытын Сылларынан биллэриллэн айылҕа харыстабылыгар, улуустарга олох-дьаһах сайдыытыгар түмсүүлээх , үрдүк таһаарыылаах үлэлэр ыытыллыбыттара. Бу сылга, Культура уонна Арктика сылыгар, чуолаан арктическай улуустарга олох сайдыытытыгар улахан хамсааһыннар тахсаллара күүтүллэр.
Евдокия БАИШЕВА