Апреля Колесова: «Табаһыт диэн олус үлэһит киһи»

Киэҥ нэлэмэн туундара барахсан ыраас салгынынан, чөл туругунан туохха да тэҥнэммэт баайбыт буолар. Киһи хаһан баҕарар бу маннык кэрэни өйүнэн-санаатынан ылыннаҕына, этинэн-хаанынан биллэҕинэ эрэ харыстыыр, харыһыйар уонна ытыктыыр үгэстээх. Ыраахтан сылдьан “оннук үһү, маннык үһү” диэн кэпсээн, аҥардас уобарас эрэ быһыытынан хаалан хаалар. Онон мин табаһыттарга – тыытыллыбатах Ийэ айылҕа оҕолоругар -- ымсыырабын. Ол иһин да буолуо, туундара дьоно албынныыр, үөхсэр, күлүк туттарар, балыйар, баайсар курдук сиэргэ баппаттык быһыыламматтар. Кинилэр көнөтүнэн сылдьаллар, оҕо саастарыттан айылҕаларын курдук ыраастык иитиллэллэр. Өбүгэ саҕаттан илдьэ кэлбит “Удьуор табаһыт ыччата” диэн мындыр этии ону эмиэ туоһулуур. Биирдэ боччумнаахтык тут­тан, ылбаҕай тылынан хоту дойду туһунан кэпсии турар уолу таба көрөн ыйыппыппар – “Ити Силэпсиэптэр кыра­лара. Эһэтин удьуордаан оҕо эрдэҕиттэн туундара дьиэ­лээх, таба доҕордоох”, – диэн билиһиннэрбиттэрэ. Аата үчүгэйин, төрөөбүт-үөскээбит дойдуларын ураты дьарыгын ийэ үүтүн кытта тэҥҥэ ыймахтаан улаатан эрэр оҕолор. Онтон маннык оҕо элбэх. Холобур мин бүгүн Бороҕон орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ Ап­реля Колесовалыын кэп­сэттим. Кини бу курдук кэпсээннээх буолла: – Мин үс саастаахпыттан ыстаадаҕа сылдьабын. Ийэм Эльмира Юрьевна, аҕам Аль­берт Владимирович. Эбээ­лэрим: ийэбинэн Мотуруона, аҕабынан Маайыс диэннэр. Миэхэ оҕо эрдэхпиттэн ки­нилэр холобур буолаллар. Дьонум миэхэ элбэҕи үөрэ­тэллэр. Түөрт бииргэ тө­рөөбүттэрбит. – Апреля, эн удьуор та­баһыт дьон сиэннэрэ буо­лаҕын. Эн санааҕар таба­һыт диэн хайдах киһиний? – Табыһыт диэн олус үлэһит киһи. Кини сытыары сымнаҕас майгылаах, хорсун санаалаах. Сайын уучаҕынан сылдьар, кыһын сыарҕалаах табанан айанныыр. Сууртан суурка көһө сылдьан, таба­ларын көрөр-истэр. Таба тыыннаах буоларын туһугар туруулаһар. Табалары адьыр­ҕа кыыллартан быыһыыр. Элбэх тугут баар буоларыгар кыһаллар. Табыһыт айылҕа­тын олус харыстыыр. – Ыстаадаҕа эн туох үлэлээххин? – Ыстаадаҕа бэйэм икки табалаахпын – Рокки уонна Сүбээлэ диэн ааттаахтар. Сүбээлэ муннугар маҥаннаах, олох атын дьүһүннээх таба. Мин сайын ыстаадаҕа тии­йэрбэр кинилэри наһаа ах­табын. Санаабар кинилэр эмиэ миигин олус суохтаабыт буолаллар. Туундараҕа тиий­дим да, аан бастаан уучахпын миинэн суурду эргийэн кэ­лэбин. Мин ыстаада үлэ­ти­гэр эбээһинэһим – табаны манааһын буолар. Кыра эр­дэхпиттэн бу үлэҕэ үөрү­йэх буоламмын, ыарырҕап­паппын. – Ол хас сааскыттан та­баҕа олорбуккунуй? – Дьонум кэпсииллэринэн, уучахха 3 сааспыттан олор­дубуттар. Тута үөрэммит үһүбүн. Куттамматахпын. Ха­та олус үөрбүппүн үһү. Ол кэмтэн сайын аайы туун­дара киэҥ нэлэмэн урсунан табабын миинэммин айан­ныырбын туохтааҕар да ор­доробун. – Апреля, туундара сайына хайдаҕый? – Сайына олус кэрэ. Отон, сугун бөҕө үүнэр. Ып-ыраас салгын, көҥүллүк тыынабыт, туох да кирдээх суох. Барыта сибиэһэй. – Эбэҥ, ийэҥ олус иис­тэнньэҥнэрин билэбит. Араас ыытыллар күрэхтэргэ кытталлар. Биирдэ “Көс ыал” күрэххэ ийэҥ Эльмира Юрьевна кырасыабай сиик­тэринэн тикпит таҥа­һын бастыҥынан сыаналаа­быт­тара. Онтон эн иискэ үөрэнниҥ дуо? – Билигин суох, ол гы­нан баран ийэлээх, эбэм та­ба тириитин хайдах та­ҥас­тыылларын олус интэ­риэһиргээн көрөбүн, билсэ­бин, билэбин. Таба тыһын, тириитин күһүн эбэбитигэр Намыыга Мотуруонаҕа кил­лэрэбит. Кини биһиэхэ унтуу, үтүлүк, бэргэһэ тигэр. Онно син биир илии-атах буолан көмөлөһөбүт. – Апреля, туох-ханнык идэлээх киһи буоларгын тол­куйдана сылдьар инигин? – Мин кыра эрдэхпинэ ве­теринар буолуохпун саныыр этим. Табалары көрөр-истэр, ыарыйдахтарына тута суһал көмө оҥорор, тугуттары тө­рөтөр, атахтарыгар туруорар сыаллаах. Ити эрээри билигин санаам уларыйда. Адвокат буолуохпун баҕарар буоллум. Мин санаабар, дьон олоххо сыһыана уларыйда. Онтон мин сиэрдээх олоҕу талабын. – Дьэ, кытаат, санаа­бытыҥ санаа хоту салалын­нын, толкуйдаа­бытыҥ туо­лан истин. Апреля оскуолатын бүтэ­рэн, атын бэйэтин саас­тыы­лаахтарын курдук, үөрэх киэҥ аартыгар үктэниэ. Ки­ни онно тиийдэҕинэ: “Мин Булуҥ оройуонуттан, Бороҕонтон сылдьабын. Мин ыстаада олоҕун билэбин, туундарабын ахтабын. Таба – маанылаах кыыл. Сугун – саамай иҥэмтэлээх сир аһа. Мин удьуор табаһыт сыдьаанабын”, – диэн ис иһиттэн оҕо сааһын саамай умнуллубат түгэнин истиҥник кэпсиэ. Оччоҕо доҕотторо кининэн – хоту дойду хоһуун кыыһынан – киэн туттуохтара, ытыгылыахтара. Бу буоллаҕа дии ааты аат­татыы, төрөөбүт дойдуга сүгүрүйүү. Полина НИКОЛАЕВА, Семен ПОПОВ хаартыскаҕа түһэриитэ