Саха саарыннара БулуІ сиригэр
Мин «Саха Саарыннара БулуІ сиригэр» - диэн проект оІорон 2009 сылтан сэмэй да буоллар µлэбин са±алаабытым . Ол курдук Саха норуотун улуу киґитэ, суруйааччы, саха литературатын тірµттээччилэртэн биирдэстэрэ, драматург, общественнай деятель Анемподист Иванович Софронов – Алампа аатын БулуІ сиригэр µйэтитиигэ 2011 сылга ыытыллыбыт µлэ тµмµгэр, суруйааччы 125 сааґыгар анаммыт тэрээґиннэр биир кэрэ бэлиэ тµгэннэриттэн Кµґµµргэ Јлµінэ эбэ µрдµк биэрэгэр ійдібµнньµк «МэІэ таас» уонна Таатта сириттэн-уотуттан сэргэ туруоруллубута буолар.
Ааспыт историябытын тіґі билэбит,умнубаппыт, харыстыыбыт да оччонон инники олохпут кэскиллээх уонна эрэллээх буоларын бары билэбит.
Кэлэр 2014 сылга БулуІ сиригэр Улуу Алампа хаалларбыт суолун-ииґин хайар буоллахха, кини айаннаан сылдьыбыт суола ыраах Уус –Јліін Тумул хайатыгар тиийэн тµмµктэммитэ.
Алампа этнографическай экспедицията ол кэмІэ олорбут кіс олохтоох тірµттэрбит олохторун-дьаґахтарын билэ-кірі, µірэтэ айаннаабыта 90 сыла туолар. БµгµІІµ эдэр ыччакка, µµнэр кілµінэ±э сыаналаа±а ол айан тµмµгµнэн очерка суруйбута буолар.
Ол туґунан Хотугулуу-ИлиІІи федеральный университет саха литературатын кафедратын сэбиэдиссэйэ, доцент, филологическай наука кандидата, Алампа µлэтин чинчийээччи-µірэтээччи Валентина Григорьевна Семенова маннык суруйар: «Айаннаан сылдьыбыт бэлиэм»- диэн этнографическай уочарка оччотоо±у кэмІэ хоту сир оло±ун ойуулаан кірдірір. Хоту дойду норуоттарын ыарахан олохторун кэпсиир айымньылартан биир бастакынан буолар. Бу айымньы этнопсихологическай очерк да - диэн этэр кыахтаахпыт. Автор бу дойду дьонун сытыары сымна±ас майгыларын,ону тэІэ ис киирбэхтэрин, киґи тылыгар олоро сылдьалларын, аґара ыалдьытымсахтарын, онтон да атын уратылаах туспаларын, дьиІ чахчы айыл±а о±олоро буолалларын итэ±этиилээхтик кэпсиир. Айанныы сылдьан БулуІ сирин биир уґук муннугар «Тумул»- диэн ааттанар муора кытылыгар турар µрдµк хайалардаах, ытык сиргэ, хайа чыпчаалыгар тахсан бэйэтэ ити ахтыллар уочаркатыгар «Бэлиэ буоллун диэн» суруктаах мас остуолба туруоран кэбистибит»- диэн суруйбутунуу ійдібµнньµк туруораллар.
Маны тэІэ хоту баран научнай µлэнэн дьарыктана сылдьар биллиилээх учуонай, фольклорист, общественнай деятель Гаврил Васильевич Ксенофонтовтуун бииргэ сылдьыттарын суруйар».
Валентина Григорьевна Семенова Кµґµµргэ 2011 сыллаахха кэлэн барбыта.
Гаврил Васильевич Ксенофонтов ити µіґээ ахтыллыбытын курдук бэйэтин научнай µлэтин тµмµгµнэн, хотугу сахалар олохторун туґунан «УрааІхай сахалар»-диэн монографиятыгар киллэрбитэ.
Бу улуу дьоннорбут , саха саарыннара Анемподист Иванович Софронов уонна Гаврил Васильевич Ксенофонтов 1924 сыллаахха табанан айаннаабыт истори ческай суолларынан 90 сылын кірсі улууска биллэр хайыґардьыттар, Кµґµµр орто оскуолатын учууталлара Иван Романович Жирков, Константин Константинович Сыромятников уэрэнээччилэрин кытта кэрэхсэбиллээх санааны ылынан айаІІа турунар былааннаахтар. Хайыґарынан айан 2014 сыл саас буолаахтаа±ын туґунан сµбэни быйыл ыам ыйыгар ылыммыппыт. Элбэх тэрээґин улэ куутэр. ТэІІэ айан табыллыа диэн бигэ эрэллээхпит. Бу айаІІа Алампа аатын сµгэр Таатта улууґун Ытык-Кµіл оскуолатын учууталларын уонна µірэнээччилэрин кытталларыгар ыІырдыбыт.
Саха сирин суруйааччыларын сойууґугар бу µірµµлээх сонун. 2011 сыллаахха биэс киґилээх делегация Алампа кµннэригэр кэлэн кыттыыны ылбыттара. Бу айаІІа бэлэмнэнии былааныттан сµрµннэринэн, Алампа «Айаннаан сылдьыбыт бэлиэм»- диэн очеркатын улаханныын-о±олуун аа±ан-µірэтэн билэрбит наадалаах дии саныыбын.
Саха Саарыннарыгар махтанан туран, БулуІ дьонуттан ааттаан -суоллаан Тумул хайатыгар ійдібµнньµк бэлиэ туруорарбыт буоллар кэлэр кэнчээри ыччаппытыгар бу улуу дьоммут туґунан суол- иис хаалларыа этибит. Бу тіріібут дойдубут ааспыт историятын кэрэґэлиир ытык иэспит буолар.
Татьяна СЛЕПЦОВА.