Өлүөнэ дэлэй быйаҥын сомсон
Бүгүн билиһиннэрэр киһим – Александр Семенович Смирнов, 1968 сыллаах төрүөх, Сииктээх нэһилиэгин олохтооҕо, “Сахателеком” ААУо Булуҥнааҕы филиалын электромеханига.
– Бэйэҥ тускунан кылгастык билиһиннэр эрэ.
– Мин Сииктээх бөһүөлэк олохтооҕобун, манна төрөөбүт-үөскээбит, улааппыт киһибин. 1975 сылтан 1985 сылга диэри Күһүүр нэһилиэгин оскуола-интернатыгар олорон үөрэммитим.
– Аан бастаан ханнык булт тэрилинэн балыктаабыккыный?
– Бастакы балыктааһыммын биригээдэҕэ, уон икки сааспар сайыҥҥы сынньалаҥ кэмигэр саҕалаабытым. Биригэдьиирбит Попов Лев Симович диэн сымнаҕас, сиэрдээх киһи этэ. Бастакы балыктаабыт тэрилим диэн муҥха буолар, муҥхалыырга биригэдьиирим үөрэппитэ. Ол саҕана Сииктээхтэн икки биригээдэ буолан, хоту – биир дуу, икки дуу көстөөх «Аанна арыыта» диэн учаастакка баран балыктааччыбыт. Кыһыҥҥы балыкка муус аннынан илими үтэргэ күтүөтүм Самойлов Алексей Иннокентьевич үөрэппитэ. Оччолорго «Балыксыт күнэ» диэн бырааһынньыкка хаачырынан кулууп үлэһиттэрэ кэлэн концерт, киинэ көрдөрөн бараллара. Билигин оннук тэрээһиннэр буолбат буолбуттар быһылаах. Онтон оскуоланы бүтэрэн баран, 1986 сыллаахха кыһыҥҥы балыкка илиминэн балыктаабытынан барбытым.
– Илимҥитин хас күн буолан баран бэрэбиэркэлиигитий? Барыллаан төһө балыгы хабаҕыт илиминэн?
– Кыһыҥҥы балыкка балык хойуу буоллаҕына илимҥин күн аайы көрөрүҥ ирдэнэр. Төһө элбэх илими үтэҕин даҕаны, оччонон элбэх балыгы ылаҕын. Урукку кэмнэргэ сүүрбэччэ, отучча илими үтээччибит, биир илимтэн балык элбэҕэр тоҕус уонча, сүүсчэкэ уомул балыгы араарар буолааччыбыт. Сайыҥҥы да өттүгэр балык хойуу буоллаҕына ити курдук ылаҕын.
– Илими үтэргэ кистэлэҥнээххит буолаарай, сырдатыаҥ дуо?
– Илими үтэргэ туох да кистэлэҥэ суох.
– Туох үгэһи тутуһаҕын? Сыл ханнык кэмнэригэр балыктыыгыт?
– Үгэһи тутуһааһын диэн, урут бастаан кыһыҥҥы илими үтэргэ, өрүскэ киирэн баран бастакы ойбону алларан баран, ууга туох эмэ кыра тимири быраҕааччыбыт, холобура тоһоҕону бэлэх курдук хаалларааччыбыт. Кэлин ууга анньыыны эбэтэр күрдьэҕи алҕас түһэрэн кэбиспэт курдук. Сыл ханнык кэмигэр балыктыыгыт диир буоллахха, өрүс мууһа ыраастаннаҕына уута түһэ түспүтүн кэннэ төбүлэхтэргэ, үрэхтэргэ сордоҥҥо, чыырга, муксууҥҥа илим үтэбит, онтон төбүлэхтэр уулара уолбутун кэннэ, от ыйын ортотун диэки атырдьах ыйын саҕаланыыта уһаарбанан чыырга балыктыыбыт. Уһаарба диэн хас да илими холбооһун диэн буолар. Онтон атырдьах ыйын ортотугар, дьэ уомул, тууччах балыкка уһаарбанан, муҥханан балыктыыбыт. Кыһыҥҥы өттүгэр өрүс мууһа турда даҕаны, алтынньы бүтэһигэр, сэтинньи бастакытыттан балыктыыр кэммитин саҕалыыбыт.
– Илими талан ыларга сыаналааҕы ылар ордук дуу, эбэтэр сыанатыттан тутулуга суох хаачыстыбатын көрөн ылаҕыт дуу?
– Илими талан ыларга хаачыстыбалааҕын тала сатыыбыт, улаханнык сыанатын көрбөккө. Ол гынан баран, син биир чэпчэки сыаналааҕы көрдүү сатыыбыт, төһө харчылааххынан.
– Ааҕааччыларга баҕа санааҥ.
– Ааҕааччыларга оройуоммут хаһыата «Арктика Маяга» кэлин да сайда турарыгар, хаһыаты суруйтаран биэриҥ диэн этиэм этэ уонна үлэҕитигэр-хамнаскытыгар кыһаллан, үтүө суобастаахтык үлэлээн диэм этэ.
Харысхан Попов,
Ааптар хаартыскалара