Бэтэрээн табаhыт
Константин Иванович Аммосов µлэ бэтэрээнэ, Сахандьа сиригэр кіс эбээн кэргэнигэр тіріібµт, таба иитиитигэр 60—тан тахса сыл µлэлээбит, ол иhигэр бостуугунан, элбэх сыл биригэдьииринэн, кэлин эдэр табаґыттарга наставнигынан µлэлээн бэйэтин билиитин-кірµµтµн, сµбэтин - аматын тиэрдибитэ.
Константин Ивановичтыын сэhэргэhэр тиэмэм туундара маанылаах кыылын - таба тула.
«Быйыл таба±а сірµµн сайын буолла, таба уойда±а буолуо?»- диэн кэпсээнин са±алыыр. Ол гынан баран бииртэн сэрэ±эдийэр-атырдьах ыйыгар куйаас тµhµін сіп, бырдах, ыр±ахта тµhµі±э. Оччо±о эдэр табаhыттар сыыhа-халты туттан табаны куоттарыахтарын сіп, ыраах барбыт суума табаны сынньаппакка, то±ута µµрэн, ыттаан «уруттатан», уойбут табаны икки-µс хонукка ырыаран кэбиhиэхтэрин сіп. Оннук тµбэлтэ кэлин элбэхтик тахсар этэ.
Мин Константин Ивановичтыын таба µлэтигэр киhи оруола-табаhыт сыhыана, кини оло±о-дьаhа±а, таІаhа-саба хайда±ыттан, хайдах туруктаа±ыттан тутулуктаа±ын туhунан санаабын µллэстэбин.
Ол иhигэр кіс ыал оруолун туhунан бастакы боппуруоhунан буолла. Константин Иванович этэринэн, урут ыстаада±а кіс ыал элбэ±э, эбэлиин эhэлиин кіhі сылдьаллара. Чуумсук дьахталлар-барахсаттар, чулуу табаhыттарбыт дурдалара-хаххалара этилэр, кыhыннары-сайыннары сылаас дьиэ, минньигэс ас баар буолара. Билигин эр киhи чуумсугу солбуйар бириэмэтэ кэлбитэ, киhини сонньутар. Оннук тµбэлтэлэр Хара-Уулаах ыстаадаларыгар бааллар.
Онон кіс ыал ситимэ быстыбытын ата±ар туруорарга элбэх кµн-дьыл наада буолуо диэн санаабын кытта Константин Ивановичтыын µллэстэбин.
- Билигин кіhі сылдьар эдэр ыалга олох туспа сыhыан, хааччыйыы тэриллэрэ наада. Тыа±а кіhі сылдьар эдэр дьахтар доруобуйатын харыстаан биотуалетыгар тиийэ хааччыйыы то±о наадата суох буолуой? Эдэр ыалы ыстаадаттан тэйиппэт усулуобуйа тэриллэр кэмэ кэллэ±э буолуо.
Иккис боппуруоспут –табаhыт итии, тирии эрэ таІастаах буолла±ына табылларын туhунан кэпсэтэбит. Кистэл буолбатах билигин табаhыт кµннээ±и, µлэтигэр кэтэр таІаhынан сиэрэй хаатыІха, бырыhыан ыстаан буолбута ір буолла. Ол да кістірі соро±ор кэмчитийэр. Хаачыстыбалаах тирии таІаhын тигэр кыракый мехцехтар сіргµтµллэллэрин, эбэтэр дьиэ±э олорор дьахталлары тµмэ тардан µлэлэтэр тэрээhиннэри толкуйдуулара буоллар диэн ба±а санаабытын этэбит. Билигин таба а±ыйаан тирии, тыс кэмчи, арай кыыл таба тириитэ, тыhа эбии буолуо этэ. АІардас идэhэ таба тириитэ, тыhа толору тиийбэт. КэлиІІи кэмІэ эдэр табаhыттар µчµгэй таІаha cуох буолан элбэхтик тоІор, µлµйэр тµбэлтэлэрэ тахсыталыыр буолла.
Ґhµс боппуруоспут- табаhыт сыар±ата, быата, туhа±а, ыІыыра кэмигэр оІоhуллан ірµµ баар буолуо±ун туhунан кэпсэтэбит. Эдэр дьон µксэ таба±а туттар тэриллэрин сатаан оІостубаттар, бириэмэлэрэ да тиийбэт. Манна ити µлэ±э анал дьону туруоран, хамнастаан тэрийиэххэ сібµн этэбит.
Тірдµс боппуруоспут кілі таба±а туhуланар. «Ґчµгэй илиилээх киhи µірэппит табата туспа буолар, кілі табаны µірэтэр диэн талаан»- диэн кэпсиир Константин Иванович. Урут ити µлэ совхоз эрдэ±инэ расценканнан тілібµрдээх этэ диэн Константин Ивановичка санатабын. Ону сіргµтэр то±о табыллыа суо±ай диэн кырдьа±ас мин этиибин кытта сібµлэhэр.
Бэтэрээн табаhыт, убаастабыллаах Константин Ивановичтыын таба иитиитин µлэтин тупсарыыга-сайыннарыыга бэрт кыра гынан баран тыын боппуруостары тула кэпсэтиибитин саІа µйэ дьоно, билиІІи эдэр салайааччылар ба±ар бол±омто±о ыланнар кэрэхсэбиллээ±и - µтµінµ сіргµтµіхтэрэ диэн эрэнэн туран «Урукку µчµгэй умнуллуо суохтаах» - диэн ба±а санаабытын тиэрдэбит.
Константин Иванович кэлин Хара-Уулаахтан кыhaл±аттан кіhін киирэн уонча сыл кырдьа±астар дьиэлэригэр олорор. Кини ба±а санаата: «Бэйэм бас билэр биир хостоох дьиэлээ±им буоллар». Олохтоох дьаґалтаттан дьиэ биэрэллэригэр кірдіспµтэ ырааппыт да - эппиэт суох. Улууска биир убаастанар ытыктабыллаах кырдьа±ас, эдэркээн сааґын таба иитиитигэр анаабыт Константин Иванович Аммосов: «Бэйэм бас билэр биир хостоох дьиэлээ±им буоллар»- диэн ба±а санаата сотору кэминэн туоларыгар сіптііх дьаґаллары олохтоох дьаґалта тустаах µлэґиттэрэ ылыныахтара диэн эрэл кыымын са±ан ыстатыйабын тµмµктµµбµн.
Татьяна СЛЕПЦОВА
Хаартыска±а: К.И.Аммосов
Ааптар тµґэриитэ